Biegunka podróżnych: jak jej zapobiegać i co zabrać do apteczki

Biegunka podróżnych to najczęstsza dolegliwość turystów, potocznie nazywana „zemstą faraona”. Zwykle wywołują ją bakterie z zanieczyszczonego jedzenia lub wody, a objawy mijają same w ciągu kilku dni. Najlepiej jej zapobiegać: myć ręce, pić wodę butelkowaną lub przegotowaną i jeść potrawy świeżo przygotowane, podane na gorąco. Gdy biegunka się pojawi, najważniejsze jest uzupełnianie płynów, a przy niepokojących objawach trzeba skontaktować się z lekarzem. Ten poradnik nie zastępuje porady medycznej: apteczkę na wyjazd najlepiej skompletować z lekarzem lub farmaceutą.

Czym jest biegunka podróżnych i skąd się bierze?

Biegunką podróżnych nazywa się biegunkę, która pojawia się w trakcie wyjazdu albo krótko po powrocie. Według amerykańskiego CDC w ciągu dwóch tygodni wyjazdu choruje od 30 do 70 procent podróżnych, w zależności od kierunku i pory roku. Państwowa Inspekcja Sanitarna podaje, że w pierwszych tygodniach pobytu w krajach tropikalnych zdarza się mniej więcej co drugiemu turyście, a nawet w Europie Zachodniej dotyka około 10 procent podróżnych.

Za większość zachorowań odpowiadają bakterie, przede wszystkim chorobotwórcze szczepy pałeczki okrężnicy (E. coli). Rzadziej przyczyną są wirusy, na przykład norowirusy, którym towarzyszą zwykle nasilone wymioty, albo pierwotniaki. Do zakażenia dochodzi najczęściej przez jedzenie i picie: potrawy przygotowane w złych warunkach higienicznych, wodę z niepewnego źródła, lód z takiej wody czy nieumyte owoce.

Nazwa „zemsta faraona” wzięła się z Egiptu, ale biegunka podróżnych nie jest problemem jednego kraju. Ryzyko jest wyższe w regionach o gorszym dostępie do bezpiecznej wody, a w każdym kraju zależy też od standardu hotelu i restauracji.

Objawy i przebieg

Biegunka podróżnych zaczyna się zwykle nagle. Typowe objawy to luźne stolce kilka razy dziennie, skurcze i ból brzucha, nudności, czasem wymioty i niewysoka gorączka. Według CDC biegunka bakteryjna trwa zwykle od 3 do 7 dni, a wirusowa od 2 do 3 dni. Większość zachorowań mija bez leczenia, ale nawet łagodna biegunka może zepsuć dzień lub dwa urlopu.

Największym zagrożeniem jest odwodnienie, szczególnie w upale. Najszybciej odwadniają się małe dzieci i osoby starsze. Sygnałami ostrzegawczymi są rzadkie oddawanie moczu, ciemny mocz, suchość w ustach, zawroty głowy i osłabienie, a u niemowląt także mniej mokrych pieluch.

Jak zapobiegać biegunce podróżnych?

Stacje sanitarno-epidemiologiczne przypominają zasadę „umyj, ugotuj, zaparz, obierz lub zapomnij”. CDC zauważa, że nawet jej przestrzeganie nie usuwa ryzyka całkowicie, bo na higienę w kuchni hotelu czy restauracji turysta ma niewielki wpływ. Kilka nawyków znacznie jednak zmniejsza szansę zachorowania:

• myj ręce przed jedzeniem i po wyjściu z toalety, a gdy nie ma wody i mydła, używaj żelu z co najmniej 60-procentową zawartością alkoholu,
• pij wodę butelkowaną z fabrycznie zamkniętych butelek albo przegotowaną, a także napoje gorące lub fabrycznie zamknięte,
• uważaj na lód w napojach, jeśli nie wiesz, z jakiej wody go zrobiono,
• myj zęby wodą butelkowaną tam, gdzie woda z kranu nie nadaje się do picia,
• wybieraj dania świeżo przygotowane i gorące, a unikaj potraw, które długo stały w temperaturze pokojowej,
• owoce obieraj samodzielnie, a ostrożnie podchodź do surowych sałatek, niepasteryzowanego mleka i niedogotowanych jajek.

Czy w danym kraju można pić wodę z kranu, podaje serwis MSZ „Polak za granicą” w opisie każdego państwa. Praktyczne informacje o Egipcie, w tym o wodzie i dokumentach, zebraliśmy w artykule Egipt zimą: Hurghada czy Marsa Alam.

Probiotyki, szczepionki i leki na zapas

Wielu podróżnych zabiera probiotyki. CDC ocenia, że wyniki badań nad ich skutecznością w zapobieganiu biegunce podróżnych są niejednoznaczne i nie pozwalają ich zalecić. Możesz zapytać o nie farmaceutę, ale nie zastępują one higieny.

Nie ma szczepionki, która chroniłaby przed wszystkimi drobnoustrojami wywołującymi biegunkę podróżnych. Przed wyjazdem do krajów egzotycznych warto jednak odwiedzić lekarza medycyny podróży, najlepiej z kilkutygodniowym wyprzedzeniem. Oceni on, jakie szczepienia są wskazane, na przykład przeciw chorobom przenoszonym przez żywność i wodę, i pomoże skompletować apteczkę.

Antybiotyków nie przyjmuje się zapobiegawczo. CDC wskazuje, że u większości podróżnych ryzyko takiego postępowania przewyższa korzyści, między innymi z powodu działań niepożądanych i narastającej oporności bakterii. Decyzję o ewentualnym leczeniu podejmuje lekarz.

Co zrobić, gdy pojawi się biegunka?

Najważniejsze jest uzupełnianie płynów i soli mineralnych. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by przy biegunce pić więcej bezpiecznych płynów, a doustne sole nawadniające (ORS) mieć w bagażu już przed wyjazdem. W aptece kupisz je jako proszek do rozpuszczenia w wodzie albo gotowy płyn. Przy nudnościach pij małymi łykami, ale często. Gdy apetyt wraca, zacznij od lekkich posiłków.

Leki przeciwbiegunkowe łagodzą objawy, ale nie w każdej sytuacji są wskazane. CDC przypomina, że niektórych z nich nie stosuje się przy gorączce lub krwi w stolcu, a część popularnych preparatów nie jest zalecana u małych dzieci i w ciąży. Dlatego zanim kupisz leki na wyjazd, zapytaj lekarza lub farmaceutę, które będą dla Ciebie odpowiednie i jak je stosować. Tę samą zasadę stosuj na miejscu: nie kupuj antybiotyków bez recepty, nawet jeśli w kraju wyjazdu są łatwo dostępne.

Przez kilka dni po ustąpieniu objawów zachowaj szczególną higienę rąk, zwłaszcza w podróży z dziećmi. Brytyjska służba zdrowia NHS zaleca, by po biegunce lub wymiotach wracać do szkoły i pracy dopiero po 2 dniach bez objawów, bo wcześniej łatwo zarazić innych. W hotelu oznacza to przede wszystkim ostrożność przy wspólnym bufecie i basenie.

Kiedy iść do lekarza na wakacjach?

Skontaktuj się z lekarzem bez zwlekania, jeśli:

• w stolcu pojawi się krew albo wystąpi wysoka gorączka,
• ból brzucha jest silny lub narasta,
• widać objawy odwodnienia albo wymioty nie pozwalają utrzymać płynów,
• choruje małe dziecko, kobieta w ciąży, osoba starsza lub przewlekle chora,
• biegunka nie słabnie po kilku dniach albo nawraca po powrocie do Polski.

Na wycieczce z biurem podróży najpierw zadzwoń do centrum alarmowego ubezpieczyciela, którego numer znajdziesz na polisie. Wskaże ono placówkę i uzgodni pokrycie kosztów leczenia. Możesz też poprosić o pomoc rezydenta. Co obejmuje polisa z biura podróży i kiedy warto podnieść sumę kosztów leczenia, wyjaśniamy w poradniku Ubezpieczenie turystyczne na wakacje. W krajach Unii Europejskiej przyda się także Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego, ale działa ona tylko w publicznej służbie zdrowia.

Jeśli biegunka utrzymuje się po powrocie, powiedz lekarzowi, dokąd podróżowałeś. Według CDC objawy trwające ponad dwa tygodnie mogą wskazywać na zakażenie pierwotniakami, które wymaga diagnostyki.

Apteczka na wypadek biegunki

Apteczkę na wyjazd warto przygotować w Polsce, bo na miejscu trudniej sprawdzić skład i przeznaczenie leków. W poradniku Co zabrać na wakacje podajemy pełną listę rzeczy do spakowania, a na wypadek biegunki przydadzą się:

1. doustne płyny nawadniające lub saszetki z elektrolitami,
2. leki przeciwbiegunkowe dobrane z farmaceutą lub lekarzem, z ulotką,
3. termometr,
4. żel do dezynfekcji rąk,
5. leki przyjmowane na stałe, z zapasem na wypadek opóźnienia powrotu.

Osoby przewlekle chore, na przykład z cukrzycą lub chorobami nerek, powinny przed wyjazdem zapytać lekarza, jak postępować w razie biegunki, bo odwodnienie może wpływać na działanie ich leków.

Szykuj Walizkę codziennie sprawdza oferty na stronach organizatorów i publikuje je w grupach na Facebooku dla każdego z ośmiu lotnisk. Aktualne wyjazdy do Egiptu znajdziesz na stronie wakacje w Egipcie. Rezerwacja odbywa się bezpośrednio u organizatora, który przekazuje dokumenty podróży, polisę i numer centrum alarmowego.

Najczęstsze pytania

Co to jest „zemsta faraona”?

To potoczna nazwa biegunki podróżnych, najczęstszej dolegliwości turystów. Wywołują ją zwykle bakterie z zanieczyszczonego jedzenia lub wody. Mimo nazwy może się pojawić w każdym kraju, choć ryzyko jest wyższe tam, gdzie trudniej o bezpieczną wodę.

Ile trwa biegunka podróżnych?

Według CDC biegunka wywołana przez bakterie trwa zwykle od 3 do 7 dni, a wirusowa od 2 do 3 dni. Jeśli objawy nie słabną po kilku dniach, nasilają się albo wracają po powrocie do Polski, trzeba skontaktować się z lekarzem.

Jak uniknąć biegunki w Egipcie?

Myj ręce przed jedzeniem, pij wodę butelkowaną z zamkniętych butelek i myj nią zęby, uważaj na lód z niepewnej wody, wybieraj potrawy świeżo przygotowane i gorące, a owoce obieraj samodzielnie. Te zasady zmniejszają ryzyko, ale nie usuwają go całkowicie.

Co zabrać do apteczki na biegunkę?

Przede wszystkim doustne płyny nawadniające z apteki, termometr i żel do dezynfekcji rąk. Leki przeciwbiegunkowe warto dobrać z farmaceutą lub lekarzem, bo nie każdy preparat jest odpowiedni dla dzieci, kobiet w ciąży i osób przewlekle chorych.

Kiedy z biegunką trzeba iść do lekarza?

Pilnie przy krwi w stolcu, wysokiej gorączce, silnym bólu brzucha, objawach odwodnienia i wymiotach, które nie pozwalają pić. Wcześniej niż zwykle także wtedy, gdy choruje małe dziecko, kobieta w ciąży, osoba starsza lub przewlekle chora.