Choroba lokomocyjna u dziecka: samolot, autokar i statek

Choroba lokomocyjna u dziecka pojawia się wtedy, gdy mózg dostaje sprzeczne sygnały z oczu i z błędnika: ciało czuje ruch, a wzrok skupiony na książce lub ekranie go nie widzi. Najlepiej zapobiegają jej dobrze wybrane miejsce (nad skrzydłem w samolocie, z przodu autokaru, na środku statku), patrzenie przed siebie na horyzont, świeże powietrze i rezygnacja z telefonu w czasie jazdy. Według amerykańskiego CDC dzieci poniżej 2 lat zwykle jej nie odczuwają, a podatność jest największa między 7 a 12 rokiem życia. Leki mają ograniczenia wiekowe, dlatego ich wybór warto omówić z lekarzem lub farmaceutą jeszcze przed wyjazdem.

Skąd się bierze choroba lokomocyjna i które dzieci chorują najczęściej?

Za poczucie równowagi odpowiada błędnik w uchu wewnętrznym, który rejestruje ruchy głowy i ciała. Gdy dziecko w jadącym autokarze patrzy na ekran tabletu, oczy przekazują informację o bezruchu, a błędnik o kołysaniu, skrętach i hamowaniu. Ten rozdźwięk wywołuje nudności, bladość, zimny pot, a w końcu wymioty.

Według rozdziału o chorobie lokomocyjnej w przewodniku CDC dla podróżnych, tak zwanej Yellow Book, dzieci poniżej 2 lat zwykle nie odczuwają tej dolegliwości. Później podatność rośnie, osiąga szczyt między 7 a 12 rokiem życia, a w dorosłości stopniowo maleje. Częściej chorują osoby z migreną, a duże znaczenie mają czynniki dziedziczne, więc jeśli rodzice źle znoszą podróże, dziecko także może je gorzej znosić. CDC za najskuteczniejszą metodę uznaje przyzwyczajenie: organizm z czasem uczy się tolerować ruch, choć trwa to długo i wymaga regularnych podróży.

Objawy: jak je rozpoznać u dziecka

Małe dziecko rzadko powie wprost, że jest mu niedobrze. Pierwsze sygnały to zwykle:

• bladość, szczególnie wokół ust,
• ziewanie, nagła senność albo marudzenie,
• zimny pot i nadmierne ślinienie się,
• brak apetytu i ból głowy, a dopiero później nudności i wymioty.

Gdy zauważysz te objawy, nie czekaj na wymioty. Przerwij czytanie lub oglądanie filmu, skieruj wzrok dziecka przed siebie, podaj łyk wody i, jeśli to możliwe, wpuść świeże powietrze. W samochodzie najlepiej na chwilę się zatrzymać i wyjść na zewnątrz.

Gdzie usiąść: samolot, autokar i statek

Samolot. W dużym samolocie pasażerskim ruchy są zwykle łagodne, ale dolegliwości mogą się pojawić przy turbulencjach i w czasie podejścia do lądowania. CDC radzi wybierać miejsca w pobliżu skrzydeł, gdzie ruchy kadłuba odczuwa się najsłabiej. W lotach czarterowych miejsca przydziela się zwykle przy odprawie, więc jeśli zależy Ci na konkretnym rzędzie, warto wykupić rezerwację u organizatora. W bagażu podręcznym miej ubranie na zmianę dla dziecka i dla siebie, chusteczki nawilżane oraz worek na zabrudzone rzeczy. O podróży z najmłodszymi dziećmi piszemy w artykule Lot z niemowlęciem: wózek, fotelik i karmienie.

Autokar. Najwięcej kłopotów sprawiają zwykle transfer z lotniska do hotelu, zwłaszcza na krętych drogach, na przykład w Czarnogórze czy na południu Albanii, oraz całodniowe wycieczki. Usiądź z dzieckiem jak najbliżej przodu autokaru, tak by widziało drogę przed sobą, i poproś kierowcę o włączenie nawiewu. Przy dziecku, które źle znosi jazdę, długość transferu warto sprawdzić już przed rezerwacją, o czym piszemy w artykule Transfer z lotniska do hotelu: jak działa.

Statek. Rejsy na rafy w Egipcie, wycieczki łodzią wzdłuż tureckiego wybrzeża czy promy między greckimi wyspami bywają dla dzieci największym wyzwaniem. Kołysanie na fali trwa przez cały rejs, a w zamkniętym salonie dziecko nie widzi stałego punktu odniesienia. Najlepiej usiąść na zewnątrz, na środku jednostki i z dala od dziobu, patrzeć na stały punkt na horyzoncie i unikać zamkniętego salonu, w którym łatwo o zaduch. Przy silnym wietrze rejs z małym dzieckiem lepiej przełożyć na spokojniejszy dzień. Jak wybierać wycieczki na miejscu, wyjaśniamy w artykule Wycieczki fakultatywne: czy warto i gdzie je kupić.

Jak przygotować dziecko do podróży?

• Lekki posiłek przed drogą. Brytyjska publiczna służba zdrowia NHS zaleca, by krótko przed podróżą i w jej trakcie nie jeść obfitych ani ostrych posiłków. Lepiej sprawdzi się coś lekkiego, na przykład kanapka lub suchary.
• Woda małymi łykami. Pomaga przy suchości w ustach i pozwala uzupełnić płyny po wymiotach.
• Bez ekranów w czasie jazdy. NHS odradza czytanie, oglądanie filmów i korzystanie z urządzeń elektronicznych, a dzieci radzi zająć rozmową, muzyką i wspólnym śpiewaniem. Dobrze sprawdzają się też audiobooki.
• Świeże powietrze i chłód. Nawiew skierowany na twarz i przerwy w dłuższej jeździe samochodem zmniejszają dolegliwości.
• Pora drzemki. Podróż w czasie snu bywa łatwiejsza, bo ruchy głowy są mniejsze, a z zamkniętymi oczami dziecko nie odbiera sprzecznych sygnałów.
• Zestaw awaryjny. Torebki na wymioty, chusteczki, ręcznik, woda i ubranie na zmianę powinny być pod ręką, a nie w bagażu rejestrowanym.

Leki, imbir i opaski: co pomaga, a co nie

Leki na chorobę lokomocyjną dostępne w aptekach bez recepty zawierają najczęściej substancje przeciwhistaminowe, na przykład dimenhydrynat. Działają najlepiej podane przed podróżą, a nie dopiero przy wymiotach. Mają jednak ograniczenia wiekowe opisane w ulotce, które trzeba sprawdzić przed podaniem dziecku. Mogą powodować senność, a CDC zwraca uwagę, że u części dzieci leki przeciwhistaminowe wywołują paradoksalne pobudzenie, dlatego radzi podać próbną dawkę jeszcze przed wyjazdem. Preparatów ze skopolaminą, także w plastrach, CDC radzi u dzieci unikać ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych. Lek i dawkę zawsze warto omówić z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza u młodszych dzieci i przy chorobach przewlekłych.

Imbir i opaski akupresurowe na nadgarstek są popularne, ale dowody ich skuteczności są słabe. Według CDC badania laboratoryjne nie wykazały, by opaski działały lepiej niż placebo, a skuteczność imbiru, diet i suplementów ma słabe i sprzeczne potwierdzenie. Starszym dzieciom może pomóc spokojne, rytmiczne oddychanie: według CDC kontrolowany oddech działa mniej więcej o połowę słabiej niż leki, ale nie ma ich działań niepożądanych.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Choroba lokomocyjna mija zwykle wkrótce po zakończeniu podróży. Skontaktuj się z lekarzem, jeśli:

• wymioty utrzymują się po zakończeniu jazdy albo pojawiają się bez związku z podróżą,
• dziecko ma objawy odwodnienia, na przykład rzadko oddaje mocz, ma suche usta, jest apatyczne albo płacze bez łez,
• wymiotom towarzyszą gorączka, biegunka, silny ból głowy lub brzucha.

W ciepłym kraju takie objawy mogą oznaczać inną dolegliwość, na przykład przegrzanie albo biegunkę podróżnych, którą opisujemy w artykule Biegunka podróżnych: zapobieganie i apteczka. Wizytę lekarską organizuje zwykle ubezpieczyciel z polisy turystycznej, a rezydent pomoże w kontakcie.

Szykuj Walizkę codziennie sprawdza oferty na stronach organizatorów wycieczek i publikuje je w grupach na Facebooku, osobnych dla każdego z ośmiu lotnisk. Hotele przyjazne dzieciom, z ceną dla rodziny, zbieramy na podstronie wakacje rodzinne, a rezerwacja odbywa się bezpośrednio u organizatora.

Najczęstsze pytania

Od jakiego wieku dzieci cierpią na chorobę lokomocyjną?

Według CDC dzieci poniżej 2 lat zwykle jej nie odczuwają. Podatność rośnie później i jest największa między 7 a 12 rokiem życia, a w dorosłości stopniowo maleje.

Gdzie usiąść z dzieckiem, które ma chorobę lokomocyjną?

W samolocie nad skrzydłem, w autokarze w pierwszych rzędach z widokiem na drogę, a na statku na środku jednostki, najlepiej na zewnątrz z widokiem na horyzont. Warto unikać dziobu statku i jazdy tyłem do kierunku.

Jaki lek na chorobę lokomocyjną można dać dziecku?

Bez recepty dostępne są leki z dimenhydrynatem, ale każdy ma w ulotce ograniczenia wiekowe. Podaje się je przed podróżą. Lek i dawkę warto omówić z lekarzem lub farmaceutą, a u młodszych dzieci decyzję zostawić lekarzowi.

Czy imbir i opaski na nadgarstek pomagają?

Dowody są słabe. Według CDC opaski akupresurowe nie działają lepiej niż placebo, a skuteczność imbiru ma w badaniach słabe i sprzeczne potwierdzenie. Lepiej sprawdzają się dobrze wybrane miejsce, patrzenie na horyzont i świeże powietrze.

Czy dziecko może oglądać bajki w czasie jazdy?

Lepiej nie, jeśli źle znosi podróże. Patrzenie na ekran lub w książkę nasila sprzeczne sygnały z oczu i z błędnika. Brytyjska NHS radzi zamiast tego rozmowę, muzykę i wspólne śpiewanie.