Zatkane uszy w samolocie: ból ucha u dzieci i dorosłych

Zatkane uszy w samolocie to skutek różnicy ciśnień: w czasie startu i zwłaszcza przed lądowaniem ciśnienie w kabinie zmienia się szybciej, niż wyrównuje się ciśnienie w uchu środkowym. Dorosłym pomaga przełykanie, ziewanie, żucie gumy, ssanie cukierka i delikatny manewr Valsalvy. Niemowlęciu warto podać pierś, butelkę albo smoczek, a starszemu dziecku coś do picia. Zwykle dolegliwości mijają samoistnie wkrótce po wylądowaniu. Jeśli trwają dłużej niż kilka dni, ucho bardzo boli albo pojawia się wyciek, trzeba skontaktować się z lekarzem.

Ten poradnik zawiera ogólne informacje oparte na zaleceniach brytyjskiej służby zdrowia NHS, amerykańskich Centrów Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) oraz Mayo Clinic. Nie zastępuje porady lekarza, zwłaszcza przy infekcji, po operacji ucha i u małych dzieci.

Dlaczego w samolocie zatykają się uszy?

Ucho środkowe łączy się z gardłem trąbką słuchową, nazywaną też trąbką Eustachiusza. Zwykle jest ona zamknięta, a otwiera się na chwilę, gdy przełykamy, ziewamy albo żujemy. Wtedy powietrze może przepłynąć i ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej się wyrównuje.

W samolocie ciśnienie w kabinie odpowiada według CDC zwykle ciśnieniu na wysokości około 1800-2400 m n.p.m. Po starcie spada, a w czasie zniżania szybko rośnie. Jeśli trąbka słuchowa jest obrzęknięta, na przykład przy katarze, albo po prostu nie otwiera się wystarczająco często, błona bębenkowa zostaje napięta. Pojawia się wtedy uczucie pełności w uchu, przytłumiony słuch i ból. Najczęściej dokucza to przy zniżaniu, bo zatkaną trąbkę trudniej otworzyć, gdy na ucho naciska rosnące ciśnienie z zewnątrz.

Tak zwany uraz ciśnieniowy ucha środkowego jest zwykle łagodny. CDC zaznacza jednak, że może prowadzić do powikłań: zawrotów głowy, utraty słuchu, perforacji błony bębenkowej albo trwałego szumu w uszach.

Co pomaga dorosłym: przełykanie, ziewanie i manewr Valsalvy

Najlepiej zacząć działać, zanim pojawi się ból. Przed lądowaniem kapitan albo załoga zwykle informuje o rozpoczęciu zniżania, a mniej więcej wtedy zaczyna się najtrudniejsza dla uszu część lotu.

Przy manewrze Valsalvy najważniejsza jest delikatność. Materiały NHS podkreślają, żeby nie dmuchać na siłę, i radzą wykonywać go na siedząco, bo czasem wywołuje zawroty głowy. Można go powtórzyć kilka razy. Zatyczki z filtrem nie zwalniają z przełykania i ziewania, ale ułatwiają wyrównanie ciśnienia. Mayo Clinic odradza też spanie w czasie startu i lądowania, bo śpiący rzadziej przełyka i nie zareaguje, gdy ucho zacznie się zatykać.

Niemowlę i małe dziecko w samolocie

Dzieci mają węższe i krótsze trąbki słuchowe, dlatego zmiany ciśnienia znoszą zwykle gorzej niż dorośli. CDC zwraca uwagę, że ból uszu dokucza im zwłaszcza w czasie zniżania.

• Niemowlę. Przy starcie i przed lądowaniem podaj pierś, butelkę albo smoczek. Ssanie i przełykanie otwierają trąbkę słuchową, dlatego CDC i materiały NHS zalecają karmienie właśnie w tych momentach. Jeśli karmisz piersią, możesz zacząć karmienie, gdy załoga ogłosi zniżanie.
• Przedszkolak. Podaj wodę lub sok do picia przez słomkę albo z bidonu, a także coś do jedzenia. Zachęć dziecko do ziewania, na przykład w formie zabawy w „kto szerzej ziewnie”.
• Starsze dziecko. Według CDC może żuć gumę; sprawdzi się też ssanie cukierka, o ile dziecko robi to bezpiecznie i nie ma ryzyka zakrztuszenia. Przypominaj mu o piciu i ziewaniu, zwłaszcza gdy samolot zaczyna zniżanie.

CDC zaznacza, że nie wykazano korzyści z podawania dzieciom leków przeciwhistaminowych i obkurczających błonę śluzową nosa na ból uszu w samolocie. Przypomina też, że leki przeciwhistaminowe są przeciwwskazane u dzieci poniżej pierwszego roku życia, a Amerykańska Akademia Pediatrii odradza leki obkurczające u dzieci poniżej 4 lat. Nie podawaj ich dziecku przed lotem bez porozumienia z lekarzem.

Małe dziecko nie powie, że boli je ucho. NHS wymienia sygnały, na które warto zwrócić uwagę: pocieranie lub ciągnięcie ucha, rozdrażnienie, niepokój, niechęć do jedzenia i gorsze reagowanie na dźwięki. O wózku, foteliku, karmieniu i dokumentach niemowlęcia piszemy w artykule Lot z niemowlakiem.

Katar, infekcja, operacja ucha: kiedy przed lotem porozmawiać z lekarzem

Przy przeziębieniu, zapaleniu zatok czy alergii trąbka słuchowa bywa obrzęknięta, dlatego ryzyko bólu w samolocie rośnie. CDC pisze, że osoby z infekcją ucha, nosa lub zatok albo z silnie zatkanym nosem mogą rozważyć przełożenie lotu, a alergicy powinni przyjmować swoje leki jak zwykle.

Na wakacjach z biurem podróży zmiana terminu wylotu nie zawsze jest możliwa bez kosztów. Jeśli dziecko zachoruje tuż przed wyjazdem, sprawdź warunki rezygnacji i ubezpieczenia od kosztów rezygnacji, o którym piszemy w poradniku Ubezpieczenie turystyczne na wakacje. Zasady przerwy między nurkowaniem a lotem opisujemy w artykule Nurkowanie dla początkujących.

Po wylądowaniu: kiedy ból ucha wymaga lekarza?

U większości osób uczucie zatkania i przytłumiony słuch mijają samoistnie wkrótce po locie. Pomaga dalsze przełykanie, żucie gumy i ziewanie. Mayo Clinic radzi skontaktować się z lekarzem, jeśli dyskomfort, uczucie pełności w uchu lub przytłumiony słuch utrzymują się dłużej niż kilka dni albo objawy są silne.

Pilnej konsultacji wymagają:

• nagła utrata słuchu w jednym lub obu uszach,
• wyciek z ucha, zwłaszcza krwisty lub ropny,
• silny ból, zawroty głowy albo szum w uszach,
• ból ucha z wysoką gorączką, zwłaszcza u małego dziecka.

NHS wymienia nagłą zmianę ciśnienia, na przykład w samolocie, wśród przyczyn perforacji błony bębenkowej. Jeśli podejrzewasz takie uszkodzenie, nie pływaj i nie mocz ucha, dopóki nie obejrzy go lekarz. Na wakacjach najpierw skontaktuj się z rezydentem i z centrum pomocy ubezpieczyciela, które wskaże placówkę. W krajach Unii Europejskiej w publicznej służbie zdrowia przyda się karta EKUZ.

Szykuj Walizkę codziennie sprawdza oferty na stronach organizatorów, a najciekawsze publikuje na stronie głównej i w grupach na Facebooku, osobnych dla każdego z ośmiu lotnisk. Hotele przygotowane na przyjazd rodzin z dziećmi zbieramy na podstronie wakacje rodzinne. Rezerwacja odbywa się bezpośrednio u organizatora wycieczki.

Najczęstsze pytania

Jak odetkać uszy w samolocie?

Przełykaj ślinę, pij wodę małymi łykami, żuj gumę albo ssij cukierek i ziewaj. Jeśli to nie pomaga, wykonaj delikatnie manewr Valsalvy: zamknij usta, zaciśnij nos i bardzo lekko spróbuj wydmuchać powietrze przez nos. Nie dmuchaj na siłę.

Dlaczego uszy bolą najbardziej przy lądowaniu?

W czasie zniżania ciśnienie w kabinie szybko rośnie, a zatkana trąbka słuchowa trudniej się wtedy otwiera. Błona bębenkowa zostaje wciągnięta do środka i napięta, co wywołuje uczucie zatkania i ból. Dlatego przełykać i ziewać warto od początku zniżania.

Jak pomóc niemowlęciu na ból uszu w samolocie?

Podaj pierś, butelkę albo smoczek przy starcie i zwłaszcza w czasie zniżania przed lądowaniem. Ssanie i przełykanie wyrównują ciśnienie w uszach. Według CDC nie wykazano, by leki przeciwhistaminowe lub obkurczające błonę śluzową nosa pomagały dzieciom w tej sytuacji.

Czy można lecieć z katarem albo zapaleniem ucha?

Przy infekcji ucha, nosa lub zatok ryzyko bólu i urazu ucha jest większe, dlatego CDC radzi rozważyć przełożenie lotu. Jeśli chore jest dziecko albo przechodzisz leczenie laryngologiczne, przed wylotem skonsultuj się z lekarzem.

Jak długo mogą być zatkane uszy po locie?

Zwykle krótko, bo dolegliwości ustępują samoistnie wkrótce po lądowaniu. Jeśli uczucie zatkania, ból lub przytłumiony słuch trwają dłużej niż kilka dni, pojawia się wyciek z ucha, zawroty głowy albo nagła utrata słuchu, trzeba skontaktować się z lekarzem.